Opinie

Om iets zinnigs te kunnen stellen omtrent dit thema dat de laatste tijd regelmatig in het nieuws is, is het eerst handig om te definiëren wat onder "spiritualiteit" kan worden verstaan. Als je de moderne vrije encyclopedie "Wikipedia" raadpleegt staat daar: "Spiritualiteit heeft in de breedste zin te maken met zaken die de geest (Latijn spiritus) betreffen. Het woord wordt op vele manieren gebruikt en kan te maken hebben met religie of bovennatuurlijke krachten, maar de nadruk ligt op de persoonlijke innerlijke ervaring."
Ik moet zeggen, dat dit redelijk overeenkomt met mijn idee over dit begrip. Afgelopen zaterdag woonde ik een debat bij tussen Kluun en Maarten Meester in het Archeon als afsluitende activiteit van de opening van de "Maand van de Spiritualiteit". Ook in dat debat bleek dat het belangrijk is om de definitie vast te omlijnen, omdat er binnen alle beschikbare methodes zoveel verschillen bestaan. En omdat die methodes onderling zoveel verschillen. Uiteindelijk gaat het om die persoonlijke innerlijke ervaring, wat nu precies aangeeft dat het voor ieder zo verschillend is. En dat je er daarom dagenlang over kunt debatteren.

Van egocentrisch naar altruïstisch
Wat er in dat debat ook aan de orde kwam, komt overeen met mijn eigen ervaringen in de laatste jaren. Er schuilt een gevaar in het bezig zijn met spiritualiteit, dat een persoon egocentrischer wordt; je bent immers bezig met persoonlijke ontwikkeling. Als je vervolgens met de juiste leraren of methodes in aanraking komt, dan kan je egocentrische opstelling omkeren in een meer altruïstische opstelling naar de mensen in je omgeving. Alleen is dat vaak een proces van jaren, waarmee ik kom een mogelijk antwoord op de stelling in de titel. Momenteel is het erg in, dat bedrijven hun werknemers laten kennis maken met allerlei methodes die gerangschikt kunnen worden onder spiritualiteit, zoals meditatie of yoga. Laat ik vooropstellen, dat ik dat een goede ontwikkeling vindt; immers zelf onderschrijf ik ook het belang van bijvoorbeeld meditatie. Sterker nog, ik vind dat de basis om te komen tot persoonlijke ontwikkeling. Alleen is het de vraag of de werkgever er iets mee opschiet. Natuurlijk kan het helpen om beter met stress om te gaan, maar als de betreffende werknemer hier serieus mee aan de slag gaat (en laten we dat hopen, want anders blijft meditatie in de hoek van een aspirientje voor de hoofdpijn; dus even een oefeningetje als het wat teveel wordt), kan het wel even duren voordat het echt blijvend effect sorteert. Uit eigen ervaring -en dan ben ik echt niet de enige-  weet ik dat in het mijn geval vier jaar duurde voordat ik zelfstandig langer dan 15 minuten kon mediteren, terwijl het onder begeleiding vrijwel nooit een probleem was.

Hetzelfde komt ongeveer uit een onderzoek, waarvan de resultaten vorige week werden gepubliceerd in het dagblad Trouw. Crielaard en Visser constateren, dat als het gaat om effecten op de winst van een onderneming spirituele cursussen niet noemenswaardig positie of negatief uitpakken.

Persoonlijke ontwikkeling versus Organisatie ontwikkeling
Waar ik voor zou willen pleiten, is het volgende. Ik zie duidelijke parallellen tussen de persoonlijke ontwikkeling van één persoon (met als centrale vraagstelling 'wie ben ik") en de mogelijke spirituele ontwikkeling van een onderneming of organisatie. Het is van belang dat het management of de leiding tot een soort ontwikkeling komt, ofwel opnieuw komt tot een antwoord op de vraag "wie is deze organisatie". Als dat zou gebeuren  -bijvoorbeeld door een start te maken tijdens een bezinningsperiode van het management in een klooster-  krijgt de leiding weer helder waar ze voor staat. Er kan weer nieuwe inspiratie komen. En als de leiding dat echt ervaart, dan is dat zoveel  gemakkelijker over te brengen op de rest van het personeel.

Kortom, als activiteiten zich richten op het management van een organisatie, kan het een zinvolle bezigheid zijn, waar de organisatie echt mee wordt geholpen in plaats van enkele werknemers.